blog.indonesiepagina.nl - Kiezers in Aceh keren Indonesië de rug toe

BANDA ACEH - De nieuwe gouverneur van Aceh is van plan Indonesië te houden aan alle vredesafspraken die hij namens de GAM in Helsinki heeft gemaakt. Aceh heeft in zijn eerste vrije verkiezingen meteen duidelijk gemaakt dat het niet langer door Jakarta wil worden bestuurd. Met overweldigende meerderheid kozen de Atjeeërs een voormalig lid van de gewapende Beweging Vrij Aceh (GAM) tot gouverneur van hun provincie. Oud-vredesonderhandelaar Irwandi Yusuf geldt als de radicaalste van alle kandidaten. De GAM-kandidaten vergaarden 56 procent van de stemmen. De kandidaten van de oude gevestigde orde – de nationale politieke partijen die vanuit Jakarta worden bestuurd – bleven steken op 10 procent.

De klinkende overwinning van Irwandi Yusuf komt als een grote verrassing. De opiniepeilingen hadden tevoren geen duidelijke winnaar aangewezen. Veel waarnemers gingen er daarom van uit dat er een tweede ronde nodig zou zijn, maar Irwandi werd in dat verband nauwelijks genoemd. Alleen Irwandi zelf geloofde er zondag al in. 'Als de verkiezingen eerlijk verlopen, winnen wij in één keer', voorspelde hij. Maandag stortte zijn zelfvertrouwen even in, toen hij zag dat hij in zijn eigen kiesdistrict in Banda Aceh had verloren. Als 's avonds de voorlopige uitslag wordt bevestigd door een quick count, geeft hij echter toe enige opwinding te voelen. 'Ik voel het eigenlijk meer als een dreiging die boven mijn hoofd hangt', zegt hij. 'Nu moet ik immers deze provincie gaan besturen.'

Zijn verkiezingsbeloften zullen hem dat niet gemakkelijk maken. Irwandi is van plan Jakarta's politieke wil om de autonomie van Aceh tot een succes te maken 'tot het uiterste' op de proef te stellen. 'Het vredesakkoord van Helsinki zal tot op de laatste komma moeten worden uitgevoerd', zegt de voormalige GAM-onderhandelaar. De regering is al afgeweken van de letterlijke tekst van het akkoord, en er bestaat onduidelijkheid over de taak van de resterende Indonesische militairen in Aceh. Met de keus voor Irwandi maken de Atjeeërs duidelijk dat zij geen compromissen met Jakarta willen. Hij zal hun verwachtingen moeten waarmaken. Maar hij krijgt als gouverneur te maken met een regionaal parlement in Banda Aceh dat dateert van vóór het vredesakkoord en nog helemaal bestaat uit leden van de nationale partijen. Pas in 2009 wordt een nieuw parlement gekozen. Zelf ziet hij geen probleem. 'Het parlement kan mij niet tegenhouden. Ik heb laten zien dat ik de mensen kan mobiliseren als dat nodig is.'

Irwandi geldt als vertegenwoordiger van de 'jonge garde' in de GAM. De oude leiding, die in ballingschap in Zweden verblijft, steunt Humam Hamid, die als tweede eindigde. De verkiezingen zijn ook een test voor het leiderschap van de beweging, die binnen een jaar moet worden omgevormd tot een politieke partij. Irwandi heeft de eerste slag duidelijk gewonnen. De leiders in Zweden kunnen niet meer om hem heen. De echte machtsstrijd binnen de beweging is al vóór maandag gestreden. Irwandi Yusuf en Humam Hamid hebben gedongen naar de steun van de voormalige GAM-commandanten. Hoe belangrijk zo'n commandant is, bleek maandag in Lueng Putu, in de regio Pidie. Vóór het vredesverdrag was dit 'zwart gebied', zoals de Indonesische militairen GAM-territorium betitelen. Dit is het gebied van Abu Razak, die de kant van Hamid blijkt te hebben gekozen.

Jijiem ligt in het hart van dat gebied. Ook hier komt iedereen stemmen. Behalve een gouverneur kiezen de mensen ook een nieuwe bupati (regent). Iedereen weet wie zij moeten kiezen: Humam Hamid als gouverneur en Mirza Ismail, een ex-lid van de GAM, als bupati. Ook in de dorpen in de buurt scoren de twee favorieten een onwaarschijnlijke 90 procent van de stemmen. Dat dit GAM-terrein is, is duidelijk. Langs de weg liggen nog de verlaten posten van waaruit Indonesische troepen voorbijgangers terroriseerden en probeerden de rebellen klein te krijgen. 'Overal zaten militairen. Wij konden het dorp niet uit om op het veld te gaan werken', zegt Ilyas Yusuf.

In augustus vorig jaar, na de ondertekening van het vredesakkoord, zijn de militairen plotseling vertrokken. De rijstvelden worden weer bewerkt en nieuwe velden ontgonnen. Maar in juni zijn de militairen teruggekomen. Zij bouwen in het zicht van het dorp een basis, geschikt voor zo'n duizend militairen. Geen wonder dat de mensen in Jijiem de situatie nog maar half vertrouwen. Irwandi Yusuf krijgt in Jijiem één stem, maar hij heeft dit dorp niet nodig. Hij heeft zijn eigen gebiedjes, waar 'zijn' commandanten de dienst uitmaken, en dat blijken er heel wat meer te zijn dan die van Humam Hamid. Ook zijn er mensen die op hem stemmen omdat hij uit hun streek komt. En ten slotte zijn er kiezers die op hem stemmen omdat zij verandering willen. Waarschijnlijk heeft hij daar de meeste winst gehaald.