blog.indonesiepagina.nl - Anarchie heerst in West Lombok

YOGYAKARTA - Terug op Lombok na bijna twee jaar afwezigheid - mijn laatste bezoek aan dit mooie, rustige eilandje ten oosten van het rommelige Bali was in januari 2005 - blijkt er toch het een en ander veranderd te zijn, en helaas niet alleen ten goede van het eiland. Helaas heeft het niets te maken met een toenemend aantal toeristen dat het eiland bezoekt, of het feit dat er andere grote positieve punten te benoemen zijn.

Lombok zelf blijft vrij onveranderd. Het eiland is een oase van rust als je vanuit de drukke eilanden ten westen, vooral Java en Bali, naar dit eilandje toe reist. De meeste toeristen zullen te vinden zijn in het westelijke gedeelte van het eiland. Vooral niet in het stedelijke gebied Mataram (het zijn eigenlijk vier aaneengesloten stadjes, Mataram, Cakranegara, Ampenan en Sweta), maar in het westelijke lintdorp Senggigi, fijngeperst tussen het strand en de voetheuvels van een oude vulkaanketen.

Elders zul je de gemiddelde buitenlandse toerist niet aantreffen. Niet dat er niets te zien is op het eiland zelf, er is genoeg, maar je moet het natuurlijk wel weten, wat te denken van de Gunung Rinjani vulkaan, Tete Batu (een koel bergoord), traditionele Sasak-dorpen en prachtige witte stranden die het eiland omringen. Ook duiken kan op een flink aantal plaatsen. De meest bekende plekjes zijn de zogenaamde 'Gili's', een drietal eilanden uit de noordwestelijke kust van Lombok. Ook liggen er ergens anders nog genoeg gili die te bezoeken zijn, gili betekend namelijk 'eiland'.

Lembar

Lembar is voor velen de plaats van aankomst of vertrek van of naar Lombok. Dit is namelijk de westelijke haven van het eiland, op ruim een half uur rijden ten zuiden van de provinciehoofdstad Mataram. Senggigi is dan nog een minuut of 20 verderop naar het noorden. Ampenan zelf had vroeger ook een haventje, deze is echter niet meer in gebruik voor het publiek, daarvoor is de haven in Lembar. In Ampenan vind je slechts een aantal vissers met hun boten.

De haven van Lembar is op zich een niet al te grote haven met slechts enkele aanmeerpunten voor veerboten. Een klein stukje verderop vindt je de haven voor vrachtvervoer, als toerist zul je daar niet gauw komen, omdat er veel controle zou moeten zijn die je de toegang onmogelijk moet maken. Eigen ervaring blijkt dat doorrijden bij de ingang - geen toegangskaartje kopen - en de dienstdoende agent vriendelijk bedanken, ervoor zorgt dat je tot in de schepen kunt komen al zou je willen. Er was op de dag dat ik een bezoekje bracht niet veel te doen, verbazing alom dan ook toen er een blanke op zijn motor in de vrachthaven verscheen.

Het personenvervoer is echter een ander verhaal. Zoals in iedere haven dien je toegangskaartjes te kopen. Het gaat hier dan om enkele duizenden Rupiah's, enkele tientallen eurocenten. Al bij de ingang wordt je aangevlogen door mensen die je allerlei kaartjes in je handen duwen. Deze zijn niet gratis, dit zijn namelijk vervoerskaartjes die je moet kopen om met de boot mee te mogen. Koop ze echter niet bij deze mannen - de zogenaamde calo (tussenhandelaren) - maar bij het loket een heel stuk verderop. Deze calo zullen er alles aan doen je te overtuigen dat je echt deze kaartjes moet kopen. Onzin.

Ik wilde die dag echter alleen de haven in en niet met de boot mee, omdat ik pas twee dagen eerder aangekomen was. Echter de gebeurtenissen van die dag deden mij opnieuw een bezoek brengen om wat dingen te observeren en te fotograferen. Dat was ook al iets geks, iemand die de haven wel in wilde, maar niet met de boot mee wilde. Tja, het was toch echt zo, en het duurde even voordat iedereen zich gewonnen gaf, wetende dat ik wellicht toch écht niet met de boot mee wilde vandaag.

Hoewel spandoeken bezoekers erop wijzen vooral hun kaartjes te kopen aan via de officiële kanalen, lijkt dat in de haven van Lembar ook maar een loze façade te zijn.

Twee dagen eerder was ik namelijk, in het gezelschap van een inwoner van Lombok, aangekomen in de haven. Het was op het heetst van de dag, in de brandende zon op het grote asfalt parkeerterrein zeker een graad of 50 Celsius. Niet uit de houden dus, en alles wat ik wilde was een taxi om naar 'huis' te kunnen gaan, familie was dat, al was het niet de mijne. Het kostte ook toen veel moeite iedereen te overtuigen dat ik geen transport wilde, ik wilde een taxi, nog wel een Lombok Taxi (onderdeel van Blue Bird) ook.
"Die zijn hier niet!," werd over grote afstand vanuit verschillende kanten toegeroepen. Bij de ingang, een tweehonderd meter verderop, zag ik toevallig net een Lombok Taxi binnenkomen. Dat was mooi, want die wilde ik hebben. In volle vaart scheurde de blauwe taxi tot bijna bij de ingang. Die had haast zo te zien. Daar aangekomen stapten er twee reizigers uit, Indonesiërs met al hun tassen. Direct stonden er zeker tien man aan 'hulpjes' omheen, althans zo leek het vanaf een afstandje. Bleek dat ze zich meer bezig hielden met het feit dat er een Lombok Taxi op het terrein was, dan dat er vakantiegangers waren die geholpen zouden worden, terwijl men normaal maar al te graag je bagage uit je handen rukt in dergelijke omstandigheden.

Ik gebaarde de taxi dat ik die wilde gebruiken. Bijna paniekerig zwaaide de chauffeur mij weg, wijzende richting de uitgang. Daarna was het hier ook plankgas wegwezen. Eén van de groep die eerder bij de taxi stond had de auto bij kunnen houden en sloeg met zijn vlakke hand op de kofferbak. "Wat is hier aan de hand?", bedacht ik me. Tijd om dan maar naar de uitgang te gaan, op zoek naar diezelfde Lombok Taxi, want die zou vast wel wachten op ons. Klanten waren namelijk klanten.

Direct stonden er weer enkele mensen om ons heen, dat we toch maar zeker de aangeboden manieren van transport moesten gebruiken. Dit waren enkele busjes voorzien van een correcte gele kentekenplaat (zoals de blauwe gebruikt wordt voor personenvervoer in Nederland tegenwoordig), maar een groot deel van het aangeboden vervoer bestond uit privé-auto's. Eerdere ervaringen leerden me dat ik hier gewoonweg niet op in moest gaan. Nu hadden we het nog niet eens over de prijs gehad, nee ik moest en zou eerst maar plaatsnemen en zo. Nou, dat dacht ik dus niet.

Eén van de mannen - gezet postuur, sikje en een klein snorretje - wist ons in de hitte maar net bij te houden, ik had al een stevige pas aangemeten om zo snel mogelijk de haven uit te komen. Zweetdruppels biggelden over zijn gezicht naar beneden, net als bij mij. Weg wilde ik, een fijn welkom op Lombok was het dus al niet meer geworden. Er werden wat woorden gewisseld tussen mij en de eigenwijze persoon, tevens tussen mijn reisgenote en dezelfde persoon. Voor een deel in het Bahasa Indonesia, maar voor een deel ook in een lokaal taaltje, wat inhoud dat het toch zeker geen positieve woorden waren die gesproken werden, daar ik er ogenschijnlijk niets van mocht weten wat er gezegd werd.

"Ja, haal de politie maar!" ging de man met het vieze en inmiddels vochtige shirt verder in het Indonesisch. Vanaf dat moment kon ik het weer volgen. Ik had al wel in de gaten dat het gesprek niet positief was, maar dat het al hier aanbeland was had ik niet verwacht. Ik maande mijn reisgenote maar gewoon door te lopen, immers zag ik alweer een Lombok Taxi verschijnen, geparkeerd en wel, net binnen de deuren van de haven. De chauffeur zag ons ook al en ging door met zijn schoonmaakwerkzaamheden. Ook deze nam ons niet mee, we moesten eerst door de politiecontrole (gedurende de drukke periode rondom het einde van de Ramadan worden er veel extra persoonscontroles gehouden), KTP kaart van mijn reisgenote werd extra goed bekeken terwijl de man op zijn slippers schreeuwend achterbleef. Mij werd niets gevraagd, ik kon gewoon verder.

Dit was trouwens ook voor het eerst dat ik politie zag, ze kwamen niet verder dan de ingang. Waarom wist ik toen nog niet, maar daar zou ik snel achterkomen. Het was nog een honderd meter verder naar de busstandplaats. Daar stonden ook een handjevol van dergelijke opdringerige types, maar er stonden ook twee Lombok Taxi taxi's gereed. Die wilde ik dus per se hebben. De chauffeur deed de kofferbak open. Deze deed ik snel nadat de bagage eringeladen was weer dicht, zodat we weg konden. Er werd wat in een lokale taal tegen de chauffeur gepraat. Vrij luidruchtig, wellicht dus ook niet zomaar een 'Tot straks!'.

Een helpende hand van de chauffeur

Nadat ik me ervan verzekerd had dat er hier niet slechts een paar chauffeurs waren die dienst deden, kon ik met gerust hart zijn naam noteren voor later gebruik. Ik strooi niet met namen, maar om de chauffeur toch te kunnen benoemen hier, noem ik deze 'J'. De airco stond aan, de ramen waren dicht en voor ik het wist zaten we op de doorgaande weg naar het noorden. Het zou een half uurtje duren, genoeg voor mij om uit te vinden wat er precies aan de hand was.

"Van waaruit komen deze dingen, van de pemda [regionale overheid] of van binnen de haven?," kon ik met een gerust hart vragen, er vanuitgaande dat de chauffeur met zijn blauwe Lombok Taxi blouse en zijn witte petje op daarover geen enkel woord los zou laten, zeker niet aan de blanke toerist die toevallig in zijn auto terecht kwam.
"Vanuit de haven zelf," met een pijnlijke lach op zijn gezicht. Dus wel een antwoord, en eigenlijk een best schokkend ook. Hij liet me heel duidelijk weten dat de mensen in de haven het compleet voor het zeggen hadden. Politie die de haven al in kwam deden snel een rondje om daarna weer te vertrekken. De macht hier was niet in handen van de overheid, maar van een groep preman (zelfbenoemde machthebbers) uit West Lombok. Ze hadden de macht in de haven in de eerste maanden van 2005 definitief kunnen grijpen. Zelfs de ticketprijzen werden feitelijk door hen bepaald. Het trucje 'kopen aan het loket', ging hier al niet op, omdat hier dezelfde prijzen gehanteerd werden als de eerdergenoemde calo ook gebruikten. De kaartverkoop van de ASDP (staatshavenbedrijf) was dus feitelijk ook in handen van deze preman.

Tijdens de rit kwam ik er ook achter dat de luchthaven in Ampenan, een onderdeel van de hoofdstad Mataram, inmiddels hetzelfde lot was overkomen. Ook hier hadden de preman het voor het zeggen inmiddels, maar de daadwerkelijke machtsovername had pas enkele weken eerder plaatsgevonden. Ze wilden kennelijk hun verdiensten nog voor de vastenmaand Ramadan vaststellen. Zo geschiedde dan ook. Enkele dagen later bracht ik ook een bezoek aan de luchthaven Selaparang. Hier bleek dat de situatie vriendelijker was dan de vijandige sfeer in de haven van Lembar. Misschien was de machtsovername hier inmiddels alweer ongedaan gemaakt?

Deze Lombok Taxi had ook slechts seconden om zich weer van het terrein te verwijderen. Dergelijke praktijken zijn aan de orde van de dag in de haven van Lembar.

Nee, dat was niet het geval, maar dat hoorde ik dan weer van anderen. Tja, het is toch erg fijn als je mensen in hun eigen taal kunt vragen over de wat meer precaire onderwerpen. Dingen die vaak vermeden worden in gesprekken met 'buitenstaanders'. Ik vroeg er dan ook expliciet om, en niet veel later kwam de discussie dan toch los. Er waren inderdaad groepen preman actief in de haven van Lembar en het Selaparang vliegveld. De lokale overheid had er kennelijk geen baat bij hier actie op te ondernemen, de politie ook niet. Zo kon het gebeuren dat tot op de dag van vandaag de luchthaven en de haven een economische vrijhandelszone zijn. Echter niet eentje waar iemand zich graag in zou bevinden, het is namelijk een vrijhandelszone voor criminelen, want dat zijn dergelijke preman, niet meer en niet minder.

Dat er vervolgens ambtenaren en politieagenten zijn die zich laten omkopen voor een paar tientjes in de maand, dat is eigenlijk niet meer als logisch. Zij hebben er geen baat bij dat hun magere salarisje tot nul gereduceerd wordt omdat ze gedwongen worden te vertrekken. Tevens is het in Indonesië niet vreemd dat een baan bij de overheid (politie, ambtenaar, justitie) gewoon gekocht wordt. Hiervoor worden bedragen van tientallen miljoenen Rupiah's (vele duizenden euro's) op tafel gelegd.

Tips voor de reiziger

Vooral voor de bezoekers in de haven Lembar is het wellicht van belang een aantal punten te onthouden. Uiteraard hoeft het niet, maar ga er maar vanuit dat de services die op dit moment aangeboden worden binnen de poorten van de haven, geen zuivere koffie zijn. Gebruik ervan maken kan prima, maar onderweg zal er bijvoorbeeld iets kapot gaan, zal er extra betaald moeten worden omdat er omgereden moet worden (vragen waarom is een ander verhaal). Verzin de smoezen zelf maar. Ze klinken belachelijk, zijn het ook, maar zodra je aan boord van dergelijk vervoer stapt, met je koffers of rugzak achterin de kofferbak, dan heb je totaal niets meer te vertellen.

Reis in georganiseerd verband, dit zorgt ervoor dat je feitelijk niet in contact komt met dergelijke lieden, omdat je in een bus of iets dergelijks zal zitten tijdens de gehele reis
Reageer zo min mogelijk op de mensen die je dingen proberen aan te smeren, liefst geen woord wisselen, dan kunnen ze je daar ook niet op pakken als ze toch een streek willen uithalen.
Reis alleen met auto's/busjes voorzien van een gele kentekenplaat, deze hebben namelijk de juiste papieren voor vervoer van personen. Zwarte kentekenplaten zijn voor gewone auto's of vrachtvervoer.
Wordt niet agressief, kwaad worden kan best als het de spuigaten uitloopt, maar verder moet je niet gaan. Zeker niet als er - op het oog - meer mensen in de buurt zijn die bij het groepje horen. Ze zullen gaan dreigen, maar doen is voor hen toch vaak een stap te ver, daar het toch toeristen betreft.

Links
· ASDP ferry Indonesia
· Blue Bird taxi