blog.indonesiepagina.nl - Dansen en vechten met maskers

- Op een avond zet de 12-jarige Badran een masker op zijn hoofd dat hij in een oude doos bij zijn oma, die in de omgeving van Bandung woont, had gevonden en trekt een oud kleed over zich heen. Onverwacht komt hij hard schreeuwend de waranda op, waar de hele familie bij elkaar zit te eten. En dan gebeurt het...

Er breekt een hevig tumult los; kinderen vluchten weg, de moeder van Badran en zijn oma beginnen hevig te gillen, zijn opa en vader grijpen naar stokken en vallen Badran aan. Het scheelt niet veel of zij slaan de jongen, maar juist op tijd trekt hij het masker van zijn gezicht. Badran had een oorlogsmasker van zijn voorouders gevonden en opgezet. Het masker is angstaanjagend beschilderd en de familie denkt met een gevaarlijke indringer te moeten afrekenen.

Strijdmaskers zijn eeuwenlang door oosterse volken gebruikt bij hun strijd tegen vijandelijke volken, ze hebben een angstaanjagende aanblik en een afweerfunctie.

Exorcisme

Op Sri Lanka zijn maskers een wezenlijk onderdeel van het traditionele volkstheater en van rituelen die het uitdrijven van demonen beogen. In exorcisme-ceremonies, sanny yakuma, probeert de priester een ziekte of demoon bij iemand uit te drijven. Maskers vormen ook het zichtbare middel om dragers ervan naar het bovennatuurlijke te verplaatsen en op Bali kan de drager van een masker door de geest, die door dat masker wordt uitgebeeld, bezeten raken. Bijzondere maskers, bijvoorbeeld heiligenmaskers, kunnen alleen maar gemaakt worden van hout van de boom waarin de betreffende geest of godheid huist.

De meest bekende maskers die in Azië bij allerlei gebeurtenissen gebruikt worden, zijn dansmaskers. Zo dragen op Bali acteurs en dansers bij topengtheater de topeng. Topeng betekent ‘tegen het gezicht gedrukt masker’.

De maskerdans, een fantastische cultuuruiting op Bali, is erg populair. De verhalen die er achter schuil gaan, vertellen over de geschiedenis van vorstenhuizen. De houten maskers zijn beladen met geestelijke kracht van vroegere vorsten en helden uit het verleden.

Topeng en schimmenspel

Veelal zijn het vrolijke verhalen waarin allerlei grappen voorkomen. De hoger geplaatste en officiële personen dragen hele maskers en meestal spreken zij niet veel omdat de maskers dat verhinderen; zij maken gebaren. De clowns en bedienden spelen met een half masker, zij spreken wel. Aan het eind van het spel overwinnen de goeden, terwijl de slechten hun verlies erkennen.

Naast het schimmenspel is topeng op Bali een belangrijk medium om kennis van de geschiedenis, morele waarden en opvattingen en informatie over recente ontwikkelingen onder de eilandbewoners te verbreiden.

Wie Bali bezoekt, komt ook in aanraking met de barong-dans. Hierbij worden maskers gebruikt, gesneden uit de puleboom waarin de barong huist. De barong is een in een prachtig versierd kostuum gehuld fabeldier dat door twee mannen gedragen wordt en door hen tot leven wordt gebracht. Opvallend is het kleurrijke demonische masker, dat er kwaadaardig uitziet, maar waarachter de goede geest van de barong schuil gaat.

Tekst: Karel van der Veen. Herziene tekst die eerder was opgenomen in ‘Reismagazine Azië’.